Chăm sóc bộ nồi đúng cách

Nếu động cơ là trái tim của chiếc Vespa thì bộ nồi chính là đôi chân. Mọi lực mà máy i-get sinh ra đều phải đi qua cụm truyền động vô cấp trước khi tới bánh sau. Khi bộ nồi làm việc tốt, xe lên ga mượt, không giật, tăng tốc đều tay. Khi nó bắt đầu mòn, người lái thấy ngay: xe rung ở đầu ga, ì khi leo dốc, hao xăng hơn và phát ra những tiếng động khó chịu ở bên hông trái.

Điều đáng nói là bộ nồi hỏng rất ít khi do "xui". Phần lớn là do vệ sinh không đúng hạn, dùng phụ tùng không đồng bộ hoặc thói quen lái chưa hợp lý. Bài viết này giải thích cấu tạo bộ nồi Vespa, cách chăm sóc và những sai lầm mà xưởng Thành Vespa gặp thường xuyên khi tháo nồi cho khách.

Bộ nồi Vespa gồm những gì

Người ta hay gọi chung là "nồi", nhưng thực ra đây là cả một hệ thống gồm nhiều chi tiết phối hợp với nhau. Hiểu vai trò từng món sẽ giúp bạn nghe thợ giải thích dễ hơn và biết vì sao có lúc chỉ cần thay bi, có lúc phải thay cả cụm.

Nồi trước (puly sơ cấp)

Gắn trên trục cơ, gồm hai nửa puly và bên trong chứa các viên bi nồi, còn gọi là con lăn. Khi vòng tua tăng, lực ly tâm đẩy bi văng ra ngoài, ép hai nửa puly khép lại, làm dây curoa leo lên đường kính lớn hơn. Nhờ vậy tỉ số truyền thay đổi liên tục mà người lái không phải sang số.

Dây curoa

Sợi dây cao su răng cưa nối nồi trước với nồi sau. Đây là chi tiết chịu tải và chịu nhiệt nhiều nhất trong hộp số. Dây mòn cạnh sẽ bị trượt, dây nứt có thể đứt bất ngờ giữa đường.

Nồi sau, má nồi và chuông nồi

Nồi sau gồm puly thứ cấp với lò xo nồi (lò xo ép) giữ lực căng cho dây. Bên ngoài là cụm ly hợp ly tâm với ba má nồi bọc vật liệu ma sát. Khi đủ vòng tua, má nồi văng ra, ép vào mặt trong của chuông nồi và kéo bánh xe quay. Độ mòn của má nồi và độ phẳng của chuông nồi quyết định xe có bị rung khi vừa lên ga hay không.

Vì sao phải vệ sinh bộ nồi định kỳ

Hộp số vô cấp của Vespa là hộp khô, có đường lấy gió làm mát. Không khí đi vào mang theo bụi đường, cát, hơi nước. Cùng với đó, dây curoa và má nồi trong quá trình làm việc cũng sinh ra bụi mòn. Lớp bụi này bám vào bề mặt puly, lọt vào rãnh bi, phủ lên mặt chuông nồi.

Hậu quả là ma sát không còn đều. Bi nồi lăn không trơn, dây curoa trượt trên mặt puly, má nồi bắt dính lúc được lúc không. Với khí hậu nóng ẩm và đường nhiều bụi như khu vực Biên Hòa, Đồng Nai, lượng bụi tích tụ nhanh hơn so với xe chạy ở đường sạch. Vệ sinh định kỳ giúp:

• Xe lên ga êm, giảm rung giật ở đầu ga.
• Giữ lực kéo tốt khi chở nặng hoặc leo dốc cầu.
• Hạn chế hao xăng do dây curoa bị trượt.
• Phát hiện sớm dây nứt, bi mòn vẹt, má nồi chai để thay kịp thời.
• Kéo dài tuổi thọ puly và chuông nồi, vốn là những món đắt hơn nhiều so với bi và dây.

Quy trình vệ sinh bộ nồi tại xưởng

Vệ sinh nồi Vespa cần dụng cụ chuyên dùng để giữ puly, tháo đai ốc trục và nén lò xo nồi sau. Tự làm ở nhà bằng dụng cụ không phù hợp rất dễ làm cong cánh quạt puly hoặc lắp sai chiều. Tại xưởng, quy trình thường gồm các bước:

• Tháo nắp hộp số bên trái, kiểm tra lọc gió hộp số và đường gió làm mát.
• Tháo nồi trước, lấy bi nồi ra đo đường kính, xem có mòn phẳng một mặt không.
• Kiểm tra dây curoa: bề rộng, độ nứt ở chân răng, độ bóng cháy ở hai cạnh.
• Làm sạch bề mặt puly, rãnh bi, bạc trượt bằng dung dịch chuyên dụng, lau khô hoàn toàn.
• Kiểm tra má nồi, độ mòn chuông nồi và độ đàn hồi của lò xo nồi.
• Bôi mỡ chịu nhiệt đúng chỗ ở bạc và ống trượt; tuyệt đối không để mỡ dính lên mặt tiếp xúc của dây.
• Lắp lại, siết đai ốc đúng lực quy định và chạy thử.

Điểm dễ sai nhất là khâu bôi mỡ. Mỡ quá nhiều sẽ văng ra khi nồi quay, dính lên dây curoa và má nồi, gây trượt và rung còn nặng hơn trước khi vệ sinh.

Mốc kiểm tra và thay thế tham khảo

Mỗi đời xe, mỗi phiên bản động cơ có khuyến cáo riêng, vì vậy bạn nên dựa vào sổ bảo dưỡng của hãng làm chuẩn. Dưới đây là cách xưởng thường tư vấn cho xe chạy trong phố:

• Vệ sinh nồi: nên làm cùng các lần bảo dưỡng định kỳ, khoảng mỗi vài nghìn km, sớm hơn nếu xe hay đi đường bụi, ngập nước.
• Bi nồi và dây curoa: kiểm tra ở mỗi lần vệ sinh. Mốc thay thường nằm trong khoảng vài chục nghìn km theo sổ bảo dưỡng, nhưng quyết định cuối cùng dựa vào tình trạng đo thực tế.
• Má nồi và chuông nồi: thay khi má mòn tới giới hạn, bề mặt chai cứng hoặc chuông bị mòn thành gờ, xước sâu.
• Lò xo nồi: thay khi đo chiều dài tự do thấp hơn tiêu chuẩn hoặc xe mất độ bốc ở dải tốc độ thấp.

Một nguyên tắc quan trọng: thay dây curoa thì nên kiểm tra kỹ bi nồi, vì dây mới chạy trên bi mòn sẽ không đạt tỉ số truyền đúng và mòn nhanh. Ngược lại, thay bi mới mà giữ dây đã nứt thì rủi ro đứt dây vẫn còn nguyên.

Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc nồi

Thay bi nặng hoặc nhẹ tùy ý

Có khách muốn xe "bốc hơn" nên đổi bi nhẹ hơn tiêu chuẩn, hoặc muốn "chạy êm, đỡ hao" nên đổi bi nặng hơn. Thay đổi trọng lượng bi làm dịch dải vòng tua mà động cơ làm việc. Nếu không tính toán, xe có thể quay máy cao liên tục gây nóng và hao xăng, hoặc ngược lại bị ì, máy gằn. Với xe đi lại hằng ngày, dùng đúng thông số của hãng là lựa chọn an toàn nhất.

Dùng phụ tùng lẻ không đồng bộ

Dây curoa sai kích thước chỉ vài milimét cũng làm thay đổi vị trí dây trên puly. Chuông nồi gia công kém có thể không đồng tâm, gây rung dù má nồi mới. Hãy ưu tiên phụ tùng chính hãng hoặc thương hiệu có nguồn gốc rõ ràng, đúng mã cho đời xe của bạn.

Rửa xe xịt nước thẳng vào hộp số

Xịt vòi áp lực cao vào khe gió hộp số có thể đưa nước vào bên trong. Nước làm má nồi trượt, gỉ bạc trượt và dính bụi thành bùn. Khi rửa xe, chỉ nên lau phần vỏ hộp số, tránh các khe gió.

Thói quen lái giúp bộ nồi bền hơn

Bảo dưỡng tốt đến đâu mà cách lái gây tải nặng liên tục thì nồi vẫn mòn nhanh. Một vài thói quen đơn giản giúp giảm đáng kể độ mòn:

• Lên ga từ từ khi xuất phát, không vặn hết ga ngay từ lúc xe đứng yên.
• Không vừa bóp phanh vừa giữ ga, thói quen này làm má nồi trượt liên tục và nóng.
• Hạn chế chở quá tải, nhất là khi leo dốc dài.
• Tránh lội nước sâu; nếu buộc phải đi qua đoạn ngập, sau đó nên kiểm tra hộp số sớm.

Đặt lịch vệ sinh bộ nồi tại Thành Vespa

Nếu xe của bạn bắt đầu rung ở đầu ga, ì khi leo dốc hoặc đã lâu chưa tháo nồi ra kiểm tra, hãy ghé xưởng Thành Vespa tại Biên Hòa. Kỹ thuật viên sẽ tháo, đo và cho bạn xem trực tiếp tình trạng từng chi tiết, tư vấn món nào cần thay ngay, món nào còn dùng tốt. Bạn có thể đặt lịch trước qua trang liên hệ của website để xưởng chuẩn bị sẵn phụ tùng đúng đời xe, rút ngắn thời gian chờ.